Η καθολικοποίηση του μοντέλου voucher στις κοινωνικές δομές παιδικής φροντίδας και αναπηρίας στην Ελλάδα

 

Η καθολικοποίηση του μοντέλου voucher στις κοινωνικές δομές παιδικής φροντίδας και αναπηρίας στην Ελλάδα : Κριτική ανάλυση των επιπτώσεων στα ΚΔΑΠ και ΚΔΑΠΑμεΑ υπό το πρίσμα της στελέχωσης, της ποιότητας υπηρεσιών και των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία

Γράφει Κωνσταντίνος Χατζηδαυίδ*

1.Εισαγωγή: Από το κοινωνικό κράτος στη λογική της αγοράς

Η ευρωπαϊκή και ελληνική κοινωνική πολιτική των τελευταίων δεκαετιών χαρακτηρίζεται από μια σταδιακή μετάβαση από το παραδοσιακό μοντέλο κρατικής παροχής κοινωνικών υπηρεσιών σε υβριδικά συστήματα αγοράς, όπου η χρηματοδότηση ακολουθεί τον ωφελούμενο μέσω κουπονιών (vouchers).

Στην Ελλάδα, το μοντέλο αυτό έχει ήδη εφαρμοστεί σε σημαντικό βαθμό μέσω προγραμμάτων ΕΣΠΑ για παιδικούς σταθμούς, ΚΔΑΠ και ΚΔΑΠΑμεΑ, επιτρέποντας σε χιλιάδες οικογένειες να έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες προσχολικής αγωγής και δημιουργικής απασχόλησης.

Ωστόσο, η προτεινόμενη καθολικοποίηση του μοντέλου εγείρει θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο η λογική της αγοράς μπορεί να ανταποκριθεί στις σύνθετες ανάγκες της αναπηρίας και της πρώιμης παρέμβασης.

2. Θεωρητικό πλαίσιο: Κοινωνικό κράτος, new public management και αναπηρία

Η μετάβαση προς voucher εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο του New Public Management (NPM), το οποίο εισάγει μηχανισμούς αγοράς στη δημόσια διοίκηση με στόχο την αποδοτικότητα, τον ανταγωνισμό και την επιλογή (Hood, 1991).

Ωστόσο, η διεθνής βιβλιογραφία έχει επισημάνει ότι η εφαρμογή αγοραίων μηχανισμών σε κοινωνικές υπηρεσίες υψηλής ευαισθησίας (όπως η αναπηρία) μπορεί να οδηγήσει σε:

• κατακερματισμό υπηρεσιών
• ανισότητες πρόσβασης
• υποβάθμιση ποιότητας
• αποδυνάμωση επαγγελματικών ομάδων

Παράλληλα, η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (CRPD, 2006) επιβάλλει στα κράτη την υποχρέωση παροχής ποιοτικών, εξατομικευμένων και προσβάσιμων υπηρεσιών χωρίς διακρίσεις, ενισχύοντας τον ρόλο του κράτους ως εγγυητή και όχι απλώς χρηματοδότη.

3. Το ελληνικό πλαίσιο λειτουργίας ΚΔΑΠ και ΚΔΑΠΑμεΑ

Στην Ελλάδα, τα ΚΔΑΠ και ΚΔΑΠΑμεΑ αποτελούν κρίσιμες δομές κοινωνικής ένταξης και υποστήριξης.

3.1 ΚΔΑΠ

Τα ΚΔΑΠ λειτουργούν ως δομές δημιουργικής απασχόλησης για παιδιά σχολικής ηλικίας, με στόχο:

• την κοινωνικοποίηση
• τη δημιουργική έκφραση
• την υποστήριξη οικογενειών

3.2 ΚΔΑΠΑμεΑ

Τα ΚΔΑΠΑμεΑ, αντίστοιχα, απευθύνονται σε άτομα με αναπηρία και περιλαμβάνουν:

• εξατομικευμένα προγράμματα δραστηριοτήτων
• κοινωνική ένταξη
• υποστηρικτικές παρεμβάσεις καθημερινής λειτουργικότητας
• Συνεκπαιδευτικά προγράμματα
• Καλές Συμπεριληπτικές  Πρακτικές
• Υιοθετούν το μεικτό μοντέλο της αναπηρίας και υποστηρίζουν πιστά τον οικογενειοκεντρικό της προσανατολισμό .

Το κρίσιμο στοιχείο διαφοροποίησης είναι ότι στα ΚΔΑΠΑμεΑ η υπηρεσία δεν είναι απλώς παιδαγωγική αλλά διεπιστημονική και υποστηρικτική παρέμβαση υψηλής εξειδίκευσης.

4. Η λογική του voucher και οι δομικές της αντιφάσεις

Η καθολική εφαρμογή voucher εισάγει μια σειρά από δομικές μετατοπίσεις:

4.1 Από τη σταθερή χρηματοδότηση στην ασταθή ζήτηση

Το χρηματοδοτικό βάρος μεταφέρεται από το κράτος στη ζήτηση. Οι δομές επιβιώνουν ανάλογα με:

• τον αριθμό voucher
• τη δυνατότητα προσέλκυσης ωφελούμενων
• τον ανταγωνισμό με άλλες δομές

Αυτό δημιουργεί συνθήκες επισφάλειας στη λειτουργία.

4.2 Επιπτώσεις στη στελέχωση

Η στελέχωση των δομών επηρεάζεται άμεσα από την ανάγκη μείωσης κόστους:

• αύξηση μερικής απασχόλησης
• δυσκολία πρόσληψης εξειδικευμένων επαγγελματιών
• μείωση σταθερών θέσεων
• αποδυνάμωση διεπιστημονικών ομάδων

Στα ΚΔΑΠΑμεΑ, όπου απαιτείται σταθερή θεραπευτική σχέση, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική υποβάθμιση της ποιότητας παρέμβασης.

4.3 Υποστελέχωση και “race to the bottom”

Η διεθνής εμπειρία από voucher-based συστήματα δείχνει ότι συχνά δημιουργείται ένας ανταγωνισμός κόστους προς τα κάτω (race to the bottom), όπου οι πάροχοι μειώνουν:

• μισθολογικό κόστος
• ειδικεύσεις προσωπικού
• ώρες υποστήριξης ανά ωφελούμενο

Το αποτέλεσμα είναι η σταδιακή αποδυνάμωση της ποιότητας.

5. Ειδική ανάλυση: ΚΔΑΠΑμεΑ και αναπηρία

Η εφαρμογή του voucher στα ΚΔΑΠΑμεΑ παρουσιάζει ιδιαίτερες προκλήσεις λόγω της φύσης της αναπηρίας.

5.1 Ετερογένεια αναπηρίας

Η αναπηρία δεν είναι ενιαία κατάσταση. Περιλαμβάνει:

• νοητική αναπηρία
• αυτιστικό φάσμα
• κινητικές αναπηρίες
• πολλαπλές αναπηρίες

Κάθε περίπτωση απαιτεί διαφορετικό επίπεδο υποστήριξης.

5.2 Αναλογία προσωπικού

Το ισχύον πλαίσιο βασίζεται σε αναλογίες προσωπικού–ωφελούμενων που διασφαλίζουν ασφάλεια και ποιότητα.

Η πίεση του voucher μπορεί να οδηγήσει σε:

• χαλάρωση αναλογιών
• υπερφόρτωση προσωπικού
• μείωση εξατομικευμένης υποστήριξης

5.3 Αποδόμηση της διεπιστημονικότητας

Η ποιότητα των ΚΔΑΠΑμεΑ βασίζεται στη συνεργασία:

• ειδικών παιδαγωγών
• ψυχολόγων
• εργοθεραπευτών
• λογοθεραπευτών
• εκπαιδευτών ειδικής αγωγής

Το οικονομικό μοντέλο voucher τείνει να υποβαθμίζει αυτή τη δομή υπέρ πιο “ευέλικτων” και λιγότερο εξειδικευμένων λύσεων.

6. Η ελληνική γεωγραφική ανισότητα: νησιωτικότητα και πρόσβαση

Η Ελλάδα παρουσιάζει έντονη γεωγραφική ανισότητα στην παροχή κοινωνικών υπηρεσιών.

Σε περιοχές όπως:

• Δωδεκάνησα
• Κυκλάδες
• απομακρυσμένες ηπειρωτικές περιοχές

παρατηρούνται:

• περιορισμένοι πάροχοι
• έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού
• υψηλό λειτουργικό κόστος

Σε αυτές τις συνθήκες, το voucher δεν ενισχύει τον ανταγωνισμό αλλά επιδοτεί μια ήδη περιορισμένη και άνιση αγορά υπηρεσιών.

7. Κοινωνικές και ηθικές διαστάσεις

Η κοινωνική φροντίδα αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα και όχι καταναλωτικό αγαθό.

Η μετατόπιση προς αγοραίο μοντέλο εγείρει ερωτήματα:

• Είναι η πρόσβαση στην υποστήριξη δικαίωμα ή επιλογή αγοράς;
• Πώς προστατεύονται τα παιδιά με υψηλές ανάγκες υποστήριξης;
• Πώς διασφαλίζεται η ισότητα μεταξύ περιοχών;

Η CRPD υπογραμμίζει ότι τα κράτη πρέπει να διασφαλίζουν ισότιμη και ποιοτική πρόσβαση χωρίς οικονομικούς φραγμούς.

8. Συζήτηση: μεταξύ αποδοτικότητας και δικαιωμάτων

Το voucher αποτελεί εργαλείο πολιτικής που μπορεί να έχει συμπληρωματικό ρόλο.

Ωστόσο, η πλήρης καθολικοποίησή του στις κοινωνικές δομές αναπηρίας δημιουργεί σύγκρουση μεταξύ:

• οικονομικής αποδοτικότητας
• κοινωνικών δικαιωμάτων
• ποιότητας υπηρεσιών

Χωρίς ισχυρό ρυθμιστικό πλαίσιο, υπάρχει κίνδυνος μετατόπισης από κοινωνικό κράτος σε “αγορά φροντίδας”.

9. Συμπεράσματα

Η προτεινόμενη επέκταση του μοντέλου voucher στα ΚΔΑΠ και ΚΔΑΠΑμεΑ στην Ελλάδα πρέπει να εξεταστεί με ιδιαίτερη προσοχή. Παρότι ενισχύει την ελευθερία επιλογής, ενδέχεται να προκαλέσει:

• υποστελέχωση δομών
• αποδυνάμωση διεπιστημονικών ομάδων
• άνιση πρόσβαση σε υπηρεσίες
• μείωση ποιότητας υποστήριξης

Ιδιαίτερα στα ΚΔΑΠΑμεΑ, η αναπηρία απαιτεί σταθερότητα, επιστημονική επάρκεια και κρατική εγγύηση ποιότητας. Η κοινωνική πολιτική δεν μπορεί να υποκατασταθεί πλήρως από μηχανισμούς αγοράς χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η ισότητα και η αξιοπρέπεια των ωφελούμενων.

Η θεσμοθέτηση ευέλικτων μορφών απασχόλησης και κεντρικών μηχανισμών στελέχωσης, χωρίς παράλληλη πρόβλεψη για τις ιδιαιτερότητες της νησιωτικής Ελλάδας και των δομών αναπηρίας, ενδέχεται να οδηγήσει σε ουσιαστική απορρύθμιση της παροχής υπηρεσιών. Η καθυστέρηση κάλυψης θέσεων και η ασυνέχεια προσωπικού μετατρέπουν το δικαίωμα πρόσβασης σε υπηρεσίες σε διαδικασία αναμονής, υπονομεύοντας την ισότητα και την αποτελεσματικότητα της κοινωνικής πολιτικής.

10. Επισφάλεια στελέχωσης, συμβάσεις ορισμένου χρόνου και λειτουργική ασυνέχεια: η περίπτωση της νησιωτικής Ελλάδας

Η προτεινόμενη αναδιάρθρωση του συστήματος στελέχωσης των δομών μέσω συμβάσεων ορισμένου χρόνου (8μηνες, 11μηνες) σε συνδυασμό με τη δημιουργία «κοινής λίστας» προσωπικού, εισάγει έναν επιπλέον παράγοντα αστάθειας στη λειτουργία των ΚΔΑΠ και ιδιαίτερα των ΚΔΑΠΑμεΑ. Η επίπτωση αυτής της μεταβολής καθίσταται ιδιαίτερα έντονη στη νησιωτική Ελλάδα, όπου τα διαρθρωτικά προβλήματα στελέχωσης είναι ήδη οξυμένα.

10.1 Η χρονική ασυνέχεια ως δομικό πρόβλημα υπηρεσιών αναπηρίας

Η λειτουργία των δομών αναπηρίας βασίζεται στην έννοια της συνέχειας (continuity of care). Η θεραπευτική, παιδαγωγική και κοινωνική παρέμβαση προϋποθέτει:

• σταθερή σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ ωφελούμενου και προσωπικού
• μακροχρόνια παρακολούθηση και αξιολόγηση
• συνεκτικότητα στο εξατομικευμένο πρόγραμμα παρέμβασης

Οι βραχυχρόνιες συμβάσεις υπονομεύουν αυτές τις προϋποθέσεις, καθώς:

• διακόπτουν τη συνέχεια της υποστήριξης
• αυξάνουν την εναλλαγή προσωπικού
• καθιστούν αδύνατη τη μακροπρόθεσμη θεραπευτική στόχευση

Ιδιαίτερα για άτομα στο φάσμα του αυτισμού ή με πολλαπλές αναπηρίες, η αλλαγή προσώπων μπορεί να έχει άμεσες αρνητικές επιπτώσεις στη λειτουργικότητα και την ψυχοσυναισθηματική σταθερότητα.

10.2 Το μοντέλο “κοινής λίστας” και η καθυστέρηση κάλυψης θέσεων

Η εισαγωγή συστήματος στελέχωσης μέσω κοινής λίστας προσωπικού δημιουργεί ένα επιπλέον επίπεδο γραφειοκρατικής διαμεσολάβησης. Σε αυτό το πλαίσιο, η κάλυψη θέσεων εξαρτάται από:

• τη διαθεσιμότητα υποψηφίων στη λίστα
• τη γεωγραφική κινητικότητα του προσωπικού
• τη χρονική διαδικασία τοποθέτησης

Στην πράξη, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:

• καθυστερήσεις στην έναρξη λειτουργίας δομών
• προσωρινή υπολειτουργία ή αναστολή τμημάτων
• αδυναμία άμεσης αντικατάστασης προσωπικού

Το κρίσιμο ερώτημα που ανακύπτει είναι αν οι δομές θα λειτουργούν με βάση τις ανάγκες των ωφελούμενων ή με βάση τη διαθεσιμότητα προσωπικού.

10.3 Η νησιωτικότητα ως πολλαπλασιαστής ανισοτήτων

Στη νησιωτική Ελλάδα, τα προβλήματα αυτά εντείνονται σημαντικά. Οι ιδιαιτερότητες περιλαμβάνουν:

• περιορισμένη δεξαμενή εξειδικευμένου προσωπικού
• αυξημένο κόστος διαβίωσης για εργαζόμενους
• δυσκολία μετακίνησης και εγκατάστασης
• εποχικότητα (ιδίως σε τουριστικές περιοχές)

Σε αυτές τις συνθήκες, οι συμβάσεις 8 ή 11 μηνών λειτουργούν αποτρεπτικά για εξειδικευμένους επαγγελματίες, οι οποίοι αναζητούν σταθερότερες συνθήκες εργασίας σε αστικά κέντρα.

Αποτέλεσμα είναι:

• κενές θέσεις για μεγάλα χρονικά διαστήματα
• υποστελέχωση κρίσιμων ειδικοτήτων
• μετακύλιση του βάρους στις οικογένειες

10.4 Αναμονή των οικογενειών και διακοπή υπηρεσιών

Η πρακτική συνέπεια των παραπάνω είναι ότι οι οικογένειες ενδέχεται να βρίσκονται σε κατάσταση αναμονής για την πλήρη στελέχωση των δομών.

Συγκεκριμένα:

• η έναρξη παροχής υπηρεσιών μπορεί να καθυστερεί
• η συμμετοχή ωφελούμενων να περιορίζεται λόγω έλλειψης προσωπικού
• προγράμματα να διακόπτονται ή να υποβαθμίζονται

Αυτό δημιουργεί μια αντιστροφή της λογικής της κοινωνικής φροντίδας:
οι ωφελούμενοι προσαρμόζονται στη διαθεσιμότητα του συστήματος και όχι το σύστημα στις ανάγκες τους.

10.5 Επιστημονικές και δεοντολογικές επιπτώσεις

Η αστάθεια στελέχωσης δεν αποτελεί μόνο διοικητικό ζήτημα, αλλά και επιστημονικό και δεοντολογικό πρόβλημα.

Η διεθνής βιβλιογραφία επισημαίνει ότι η ασυνέχεια φροντίδας συνδέεται με:

• χαμηλότερη αποτελεσματικότητα παρεμβάσεων
• αυξημένο άγχος για ωφελούμενους και οικογένειες
• επαγγελματική εξουθένωση προσωπικού
• αποδυνάμωση θεραπευτικών σχέσεων

Στο πλαίσιο των ΚΔΑΠΑμεΑ, η αστάθεια αυτή υπονομεύει τον ίδιο τον πυρήνα της επιστημονικής παρέμβασης.

10.6 Συστημικός κίνδυνος: από την υποστελέχωση στη μη λειτουργία

Η συνδυαστική επίδραση:

• voucher-based χρηματοδότησης
• συμβάσεων ορισμένου χρόνου
• κοινής λίστας προσωπικού
• γεωγραφικών ανισοτήτων

δημιουργεί τον κίνδυνο όχι μόνο υποβάθμισης αλλά και μη λειτουργίας δομών σε συγκεκριμένες περιοχές.

Σε ακραίες περιπτώσεις, δομές ενδέχεται:

• να μην ανοίγουν εγκαίρως
• να λειτουργούν με ελλείψεις βασικών ειδικοτήτων
• να αποκλείουν ωφελούμενους με υψηλές ανάγκες υποστήριξης

11. Η κοινωνική πρόνοια ως κοινωνικό αγαθό και όχι ως εμπορεύσιμο προϊόν

Η παρούσα ανάλυση καθιστά αναγκαία μια θεμελιώδη εννοιολογική αποσαφήνιση: η κοινωνική πρόνοια και ειδικότερα οι υπηρεσίες υποστήριξης της αναπηρίας δεν συνιστούν εμπορεύσιμο προϊόν, αλλά θεμελιώδες κοινωνικό αγαθό.

Στη θεωρία του κοινωνικού κράτους, τα κοινωνικά αγαθά διακρίνονται από τα ιδιωτικά προϊόντα ως προς τρία βασικά χαρακτηριστικά:

• η πρόσβαση δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από αγοραστική δυνατότητα ή επιλογή
• η αξία τους είναι συλλογική και όχι ατομικά καταναλωτική
• η παροχή τους συνδέεται με την προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων

Στο πλαίσιο αυτό, η μετατροπή της κοινωνικής φροντίδας σε «υπηρεσία επιλογής» μέσω μηχανισμών αγοράς, όπως το voucher, συνεπάγεται μια εννοιολογική μετατόπιση: από το δικαίωμα στην κατανάλωση.

11.1 Η αναπηρία ως πεδίο δικαιωμάτων και όχι αγοράς

Η προσέγγιση της αναπηρίας, όπως αποτυπώνεται στη Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (CRPD), βασίζεται στο κοινωνικό και δικαιωματικό μοντέλο. Σύμφωνα με αυτό:

• τα άτομα με αναπηρία είναι φορείς δικαιωμάτων
• το κράτος έχει υποχρέωση διασφάλισης ισότιμης συμμετοχής
• οι υπηρεσίες υποστήριξης αποτελούν προϋπόθεση άσκησης δικαιωμάτων

Η αντιμετώπιση των υπηρεσιών ως «προϊόντων» επιλογής υπονομεύει αυτή τη λογική, καθώς μεταθέτει την ευθύνη από το κράτος στον ωφελούμενο.

11.2 Οι περιορισμοί της αγοραίας λογικής στην κοινωνική φροντίδα

Η οικονομική θεωρία αναγνωρίζει ότι ορισμένα αγαθά (merit goods) δεν μπορούν να ρυθμιστούν επαρκώς από την αγορά. Η κοινωνική φροντίδα και η αναπηρία ανήκουν σε αυτή την κατηγορία, καθώς:

• υπάρχει ασυμμετρία πληροφόρησης μεταξύ παρόχων και ωφελούμενων
• η ποιότητα δεν είναι εύκολα μετρήσιμη
• η επιλογή περιορίζεται από γεωγραφικούς και κοινωνικούς παράγοντες
• οι ωφελούμενοι δεν είναι «τυπικοί καταναλωτές»

Συνεπώς, η πλήρης εφαρμογή αγοραίων μηχανισμών μπορεί να οδηγήσει σε στρεβλώσεις και ανισότητες.

11.3 Από την καθολικότητα στην επιλεκτικότητα

Η μετατροπή της πρόνοιας σε προϊόν ενέχει τον κίνδυνο μετάβασης:

• από καθολικά δικαιώματα σε επιλεκτική πρόσβαση
• από σταθερές υπηρεσίες σε ευκαιριακές παροχές
• από θεσμική ευθύνη σε ατομική διαχείριση

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η ποιότητα και η διαθεσιμότητα των υπηρεσιών εξαρτώνται από παράγοντες όπως:

• η περιοχή κατοικίας
• η διαθεσιμότητα παρόχων
• οι συνθήκες αγοράς εργασίας

11.4 Η ελληνική περίπτωση: μεταξύ δικαιώματος και απορρύθμισης

Στην ελληνική πραγματικότητα, όπου ήδη υπάρχουν έντονες γεωγραφικές και κοινωνικές ανισότητες, η μετατροπή της κοινωνικής πρόνοιας σε αγοραίο αγαθό ενδέχεται να εντείνει:

• τις ανισότητες μεταξύ αστικών και νησιωτικών περιοχών
• την υποστελέχωση δομών
• την αβεβαιότητα πρόσβασης για τις οικογένειες

Ιδιαίτερα στα ΚΔΑΠΑμεΑ, όπου η υποστήριξη συνδέεται άμεσα με την καθημερινή λειτουργικότητα και την κοινωνική ένταξη, η υποβάθμιση της πρόνοιας σε «υπηρεσία προς επιλογή» υπονομεύει τον πυρήνα της κοινωνικής προστασίας.

11.5 Κανονιστική θέση

Με βάση τα παραπάνω, προκύπτει ότι:

η κοινωνική πρόνοια, και ειδικά οι υπηρεσίες για άτομα με αναπηρία, συνιστούν θεμελιώδες κοινωνικό αγαθό και όχι εμπορεύσιμο προϊόν.

Η διασφάλιση της ποιότητας, της συνέχειας και της ισότιμης πρόσβασης δεν μπορεί να επαφίεται αποκλειστικά σε μηχανισμούς αγοράς, αλλά απαιτεί:

• ισχυρό ρυθμιστικό ρόλο του κράτους
• σταθερή δημόσια χρηματοδότηση
• εγγυήσεις στελέχωσης και επιστημονικής επάρκειας

Ιδιαίτερα στα ΚΔΑΠΑμεΑ, η αναπηρία απαιτεί σταθερότητα και ποιοτική υποστήριξη.

Η κοινωνική πρόνοια δεν είναι προϊόν προς κατανάλωση, αλλά θεμελιώδες κοινωνικό αγαθό και συλλογική υποχρέωση του κράτους.

Η συζήτηση για τη λειτουργία των κοινωνικών δομών δεν είναι ουδέτερη. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία επιλέγει να στηρίξει τα πιο ευάλωτα μέλη της.

Στην πράξη, τα ΚΔΑΠΑμεΑ δεν λειτουργούν με όρους αγοράς, αλλά με όρους σχέσης, συνέχειας και εμπιστοσύνης. Όταν η στελέχωση γίνεται ασταθής και η λειτουργία εξαρτάται από συμβάσεις περιορισμένου χρόνου ή από τη διαθεσιμότητα προσωπικού, το βάρος μεταφέρεται σιωπηρά στις οικογένειες που αναζητούν σταθερότητα και ουσιαστική υποστήριξη.

Η αναπηρία δεν επιτρέπει ασυνέχειες. Η υποστήριξη δεν μπορεί να περιμένει.

Σε αυτό το πλαίσιο, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: αν η κοινωνική πρόνοια θα συνεχίσει να αποτελεί εγγυημένο δικαίωμα ή αν θα μετατραπεί σε υπηρεσία που υπόκειται στους όρους της αγοράς.

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα καθορίζει τον ίδιο τον χαρακτήρα του κοινωνικού κράτους.

Βιβλιογραφία

Hood, C. (1991). A public management for all seasons? Public Administration, 69(1), 3–19.

OECD. (2020). Social services and long-term care policy reforms. Paris: OECD Publishing.

United Nations. (2006). Convention on the Rights of Persons with Disabilities.

Esping-Andersen, G. (1990). The three worlds of welfare capitalism. Princeton University Press.

European Commission. (2010). European Disability Strategy.

Σακελλαρόπουλος, Θ. (2018). Κοινωνικό κράτος και κοινωνική πολιτική στην Ελλάδα.

Υπουργείο Εργασίας. (2022). Πλαίσιο λειτουργίας ΚΔΑΠ και ΚΔΑΠΑμεΑ.

 

* Κωνσταντίνος Χατζηδαυίδ

Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής

Διευθυντής Σβουρένειου ΚΔΑΠΑμεΑ

Δήμου Κω

https://meallamatia.gr